บทความสุขภาพ
ค่าไตปกติเท่าไหร่? eGFR ครีเอตินิน BUN อ่านผลยังไง พร้อมค่าเฉลี่ยตามอายุ (ตารางครบ)
ตรวจสุขภาพแล้วเจอคำว่า eGFR, Creatinine, BUN บนใบผลเลือด แต่ไม่รู้ว่าค่าไตปกติเท่าไหร่ ตัวเลขแบบไหนแปลว่าไตเริ่มเสื่อม และอายุมากขึ้นค่าไตลดลงได้แค่ไหน บทความนี้พาอ่านทีละค่า พร้อมตารางระยะของโรคไต และค่าเฉลี่ยตามอายุ
สรุปสั้น: ค่าไตปกติเท่าไหร่
- eGFR (อัตราการกรองของไต): 90 ขึ้นไปถือว่าดี ถ้าต่ำกว่า 60 ติดต่อกันนานเกิน 3 เดือน ถือว่าเป็นโรคไตเรื้อรัง
- ครีเอตินิน (Creatinine): โดยประมาณ ผู้ชาย 0.7–1.3 และผู้หญิง 0.6–1.1 mg/dL (แต่ละแล็บอาจต่างกันเล็กน้อย)
- BUN: โดยประมาณ 7–20 mg/dL
- โปรตีนไข่ขาวในปัสสาวะ (UACR): ควรต่ำกว่า 30 mg/g
eGFR คืออะไร ทำไมสำคัญที่สุด
eGFR (estimated Glomerular Filtration Rate) คือค่าประมาณว่าไตกรองของเสียออกจากเลือดได้กี่มิลลิลิตรต่อนาที คำนวณจากค่าครีเอตินินร่วมกับอายุและเพศ (ปัจจุบันนิยมใช้สูตร CKD-EPI) อ่านง่าย ๆ ว่า ยิ่งสูงยิ่งดี และเป็นค่าหลักที่แพทย์ใช้แบ่งระยะของโรคไตเรื้อรัง
ตารางระยะโรคไตเรื้อรังตามค่า eGFR
| ระยะ | eGFR (mL/min/1.73m²) | ความหมาย |
|---|---|---|
| ระยะ 1 | 90 ขึ้นไป | การกรองปกติ แต่มีสัญญาณไตผิดปกติ เช่น มีโปรตีนรั่ว |
| ระยะ 2 | 60–89 | ลดลงเล็กน้อย ร่วมกับมีสัญญาณไตผิดปกติ |
| ระยะ 3a | 45–59 | ลดลงเล็กน้อยถึงปานกลาง |
| ระยะ 3b | 30–44 | ลดลงปานกลางถึงมาก |
| ระยะ 4 | 15–29 | ลดลงมาก ควรเตรียมวางแผนการรักษาระยะยาวกับแพทย์ |
| ระยะ 5 | ต่ำกว่า 15 | ไตวายระยะสุดท้าย |
หมายเหตุ: ระยะ 1–2 จะนับเป็นโรคไตก็ต่อเมื่อมีสัญญาณไตผิดปกติร่วมด้วย เช่น โปรตีนรั่วในปัสสาวะ ถ้า eGFR 60–89 แต่ไม่มีความผิดปกติอื่น อาจเป็นการลดลงตามอายุ ดูรายละเอียดอาการแต่ละระยะได้ที่ 5 ระยะ โรคไตเรื้อรัง
ค่าไตปกติของคนอายุ 60, 70, 80 ปี เท่าไหร่
การทำงานของไตลดลงตามอายุตามธรรมชาติ หลังอายุประมาณ 40 ปี ค่า eGFR มักลดลงปีละประมาณ 1 หน่วย ค่าเฉลี่ยของคนสุขภาพดีในแต่ละช่วงอายุโดยประมาณ (อ้างอิงข้อมูลของ National Kidney Foundation) คือ
| อายุ (ปี) | eGFR เฉลี่ยโดยประมาณ |
|---|---|
| 20–29 | 116 |
| 30–39 | 107 |
| 40–49 | 99 |
| 50–59 | 93 |
| 60–69 | 85 |
| 70 ขึ้นไป | 75 |
ตัวเลขนี้เป็นค่าเฉลี่ย ไม่ใช่เกณฑ์ตัดสิน ผู้สูงอายุที่ค่าต่ำกว่าเฉลี่ยเล็กน้อยไม่ได้แปลว่าเป็นโรคเสมอไป แต่ถ้าต่ำกว่า 60 ไม่ว่าอายุเท่าไหร่ ควรปรึกษาแพทย์
อ่านค่าอื่น ๆ บนใบผลตรวจ
ครีเอตินิน (Creatinine) คืออะไร ค่าปกติเท่าไหร่
ครีเอตินินคือของเสียจากการใช้งานกล้ามเนื้อ ไตเป็นตัวกรองออก ถ้าไตทำงานลดลง ครีเอตินินในเลือดจะสูงขึ้น (อ่านกลับด้านกับ eGFR) ค่าปกติโดยประมาณคือ ผู้ชาย 0.7–1.3 mg/dL ผู้หญิง 0.6–1.1 mg/dL
ครีเอตินินขึ้นกับมวลกล้ามเนื้อด้วย คนกล้ามเนื้อเยอะอาจสูงกว่าปกติเล็กน้อย ส่วนผู้สูงอายุที่กล้ามเนื้อน้อยอาจมีค่าต่ำ ทั้งที่ไตทำงานลดลงแล้ว แพทย์จึงดู eGFR ประกอบเสมอ
ครีเอตินินต่ำ คืออะไร
มักพบในคนที่มีกล้ามเนื้อน้อย ผู้สูงอายุ หรือหญิงตั้งครรภ์ ส่วนใหญ่ไม่ใช่สัญญาณของโรคไต
BUN คืออะไร
BUN (Blood Urea Nitrogen) คือของเสียจากการย่อยโปรตีน ค่าปกติโดยประมาณ 7–20 mg/dL ค่านี้ขึ้นลงได้ง่ายจากการกินโปรตีนมาก การขาดน้ำ หรือเลือดออกในทางเดินอาหาร จึงใช้ดูประกอบ ไม่ได้ใช้ตัดสินโรคไตเพียงค่าเดียว
UACR (โปรตีนไข่ขาวในปัสสาวะ) คืออะไร
UACR คือการตรวจหาโปรตีนอัลบูมินที่รั่วออกมาในปัสสาวะ เป็นสัญญาณเตือนแรก ๆ ของไตเสื่อม โดยเฉพาะในคนเป็นเบาหวานและความดันสูง
- ต่ำกว่า 30 mg/g: ปกติ
- 30–300 mg/g: มีโปรตีนรั่วระดับปานกลาง
- มากกว่า 300 mg/g: โปรตีนรั่วมาก
ปัสสาวะเป็นฟองบ้างเป็นครั้งคราวพบได้ในคนปกติ แต่ถ้าเป็นฟองมาก ฟองไม่ยุบ และเป็นต่อเนื่อง ควรตรวจปัสสาวะ
อะไรทำให้ค่าไตเพี้ยนชั่วคราว
- ดื่มน้ำน้อย หรือขาดน้ำ ทำให้ครีเอตินินและ BUN สูงขึ้น
- ออกกำลังกายหนัก ภายใน 1–2 วันก่อนตรวจ
- กินเนื้อสัตว์ปริมาณมาก ในมื้อก่อนตรวจ
- อาหารเสริมครีเอทีน ที่นิยมในคนเล่นกล้าม
- ยาบางชนิด ควรแจ้งแพทย์ว่าทานยาอะไรอยู่
ถ้าผลผิดปกติครั้งเดียว แพทย์มักให้ตรวจซ้ำก่อนสรุป
ใครควรตรวจค่าไต บ่อยแค่ไหน
- คนเป็นเบาหวาน หรือความดันโลหิตสูง: ตรวจ eGFR และ UACR อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
- อายุ 60 ปีขึ้นไป, มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไต, เคยเป็นนิ่วในไต หรือใช้ยาแก้ปวดเป็นประจำ
- คนที่เป็นโรคไตอยู่แล้ว: ตรวจตามนัดของแพทย์
ค่าไตไม่ดี ควรทำอะไร
- พบแพทย์ เพื่อหาสาเหตุ และวางแผนดูแลตามระยะ
- คุมเบาหวานและความดันให้ได้ตามเป้า เพราะเป็นสาเหตุหลักของไตเสื่อมในคนไทย
- ไม่ซื้อยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs (เช่น ไอบูโพรเฟน ไดโคลฟีแนค) กินเองเป็นประจำ และระวังยาสมุนไพรหรือยาลูกกลอนที่ไม่รู้ส่วนประกอบ
- ลดเค็ม ไม่ปรุงเพิ่ม เลี่ยงอาหารแปรรูป
- ปรึกษานักกำหนดอาหาร ก่อนจำกัดโปรตีน โพแทสเซียม หรือฟอสฟอรัส เพราะแต่ละระยะไม่เหมือนกัน
- ปรึกษาแพทย์ก่อนทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใด ๆ
คำถามที่พบบ่อย
ไตเสื่อมระยะ 3 อันตรายไหม รักษาหายไหม?
ระยะ 3 หมายถึงไตทำงานลดลงชัดเจน การทำงานของไตที่เสียไปมักไม่กลับมาปกติ แต่หลายคนชะลอไม่ให้แย่ลงได้ด้วยการรักษาตามแพทย์ คุมเบาหวาน ความดัน และปรับอาหาร ยิ่งเริ่มดูแลเร็วยิ่งดี
ค่าไตต้องงดอาหารก่อนตรวจไหม?
การตรวจครีเอตินินโดยทั่วไปไม่ต้องงดอาหาร แต่ถ้าตรวจพร้อมน้ำตาลหรือไขมัน มักต้องงด ให้ทำตามที่สถานพยาบาลแจ้ง และเลี่ยงการออกกำลังกายหนักกับการกินเนื้อสัตว์มากก่อนตรวจ
ดื่มน้ำเยอะ ๆ ช่วยให้ค่าไตดีขึ้นไหม?
การดื่มน้ำให้พอช่วยไม่ให้ค่าเพี้ยนจากการขาดน้ำ แต่ดื่มมากเกินไม่ได้ทำให้ไตดีขึ้น และผู้ป่วยโรคไตบางระยะต้องจำกัดน้ำตามแพทย์สั่ง
ผลิตภัณฑ์จาก G-story: เบต้าไลฟ์ (BETA LIFE)
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ผู้ที่เป็นโรคไตควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน
ควรกินอาหารหลากหลาย ครบ 5 หมู่ ในสัดส่วนที่เหมาะสมเป็นประจำ
อ่านคำเตือนในฉลากก่อนบริโภค
ข้อมูลอ้างอิง
– KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease
– National Kidney Foundation (NKF). Estimated Glomerular Filtration Rate (eGFR)
– สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. คำแนะนำสำหรับการดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังก่อนการบำบัดทดแทนไต
– กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
บทความนี้ให้ข้อมูลสุขภาพทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำในการรักษา ผลตรวจของแต่ละคนควรแปลผลร่วมกับแพทย์